Kỹ năng lãnh đạo từ lâu vẫn là chủ đề gây tranh luận: liệu một nhà lãnh đạo giỏi là do bẩm sinh hay được rèn luyện qua thời gian? Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng biến động, câu hỏi này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách CEO xây dựng đội ngũ và phát triển tổ chức. Bài viết này sẽ giúp bạn nhìn rõ bản chất của kỹ năng lãnh đạo và cách phát triển lãnh đạo một cách có chủ đích.

Kỹ năng lãnh đạo: Bẩm sinh hay được tạo ra?

Tranh luận về việc kỹ năng lãnh đạo là bẩm sinh hay rèn luyện đã tồn tại hàng thế kỷ. Từ thế kỷ 19, “Thuyết Vĩ Nhân” (Great Man Theory) cho rằng những nhà lãnh đạo vĩ đại sinh ra đã có tố chất đặc biệt và sẽ xuất hiện khi thời điểm phù hợp đến.

Niềm tin này vẫn tồn tại đến ngày nay, đặc biệt trong tư duy của nhiều CEO: không phải ai cũng có thể trở thành lãnh đạo.

Nhưng vấn đề nằm ở chỗ — khi doanh nghiệp tin rằng lãnh đạo là bẩm sinh, họ thường chờ đợi lãnh đạo xuất hiện thay vì chủ động phát triển họ. Điều này dẫn đến:

• Thiếu hụt đội ngũ kế thừa
• Phụ thuộc vào một vài cá nhân xuất sắc
• Hạn chế khả năng phát triển dài hạn

Và khi những “ngôi sao” rời đi, tổ chức sẽ đối mặt với khoảng trống lãnh đạo rất khó lấp đầy.

Vì sao quan điểm “lãnh đạo bẩm sinh” vẫn tồn tại?

Một phần lý do đến từ những câu chuyện thành công nổi tiếng: Steve Jobs, Jeff Bezos hay Bill Gates. Những câu chuyện này tạo cảm giác rằng họ sinh ra đã là lãnh đạo.

Nhưng thực tế, những gì chúng ta nhìn thấy là kết quả của hàng nghìn quyết định, thất bại và bài học tích lũy.

Theo chuyên gia Vistage Balaji Krishnamurthy, việc tin rằng lãnh đạo là bẩm sinh mang lại một sự “tiện lợi tâm lý”. Bởi vì:

• Dễ gán nhãn một người là “có tố chất”
• Khó hơn nhiều để đầu tư và phát triển kỹ năng lãnh đạo

Ông đặt ra một câu hỏi quan trọng:

“Bạn là một lãnh đạo có chủ đích, hay chỉ là lãnh đạo tình cờ?”

Một lãnh đạo có chủ đích hiểu rõ cách mình dẫn dắt, vì sao nó hiệu quả và có thể cải thiện nó. Trong khi đó, một lãnh đạo “tình cờ” chỉ hành động theo bản năng mà không hiểu cơ chế phía sau.

Nghiên cứu nói gì về kỹ năng lãnh đạo?

Nghiên cứu trong lĩnh vực phát triển lãnh đạo cho thấy một góc nhìn rõ ràng hơn:

• Khoảng 30% kỹ năng lãnh đạo mang yếu tố bẩm sinh
• Nhưng 70% có thể được phát triển thông qua học hỏi và rèn luyện

Bên cạnh đó, khoa học thần kinh cũng chứng minh rằng não bộ con người có khả năng thích nghi và học hỏi suốt đời (neuroplasticity).

Điều này có nghĩa:
👉 Kỹ năng lãnh đạo hoàn toàn có thể được xây dựng một cách có hệ thống

Không chỉ vậy, các tổ chức hàng đầu như McKinsey đã chứng minh hiệu quả của việc phát triển lãnh đạo thông qua:

• Học trong công việc (on-the-job learning)
• Phản hồi liên tục
• Trao đổi kinh nghiệm

Sự khác biệt giữa quản lý giỏi và lãnh đạo giỏi

Một quản lý giỏi có thể:

• Hoàn thành KPI
• Vận hành ổn định
• Đảm bảo tiến độ

Nhưng một lãnh đạo giỏi sẽ:

• Định hình lại hướng đi của tổ chức
• Kết nối quyết định hiện tại với tương lai dài hạn
• Dẫn dắt đội ngũ vượt qua thay đổi

Các yếu tố cốt lõi của kỹ năng lãnh đạo bao gồm:

• Tư duy chiến lược
• Ra quyết định trong bất định
• Trí tuệ cảm xúc
• Tinh thần trách nhiệm
• Khả năng dẫn dắt thay đổi

Điểm quan trọng:
👉 Đây không phải là “tính cách”, mà là những kỹ năng có thể học được

Vì sao kinh nghiệm thôi là chưa đủ để tạo ra lãnh đạo?

Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng:

Thăng chức = phát triển lãnh đạo

Thực tế, một người làm việc 15 năm không đồng nghĩa với việc họ có 15 năm phát triển. Có thể họ chỉ lặp lại 1 năm kinh nghiệm… 15 lần.

Những người “giỏi một cách vô thức” (unconscious competent) có thể thành công trong môi trường ổn định. Nhưng khi bối cảnh thay đổi, họ dễ mất phương hướng vì không hiểu vì sao mình từng thành công.

Ngược lại, những người “giỏi có ý thức” (conscious competent) có khả năng:

• Phân tích vấn đề
• Điều chỉnh chiến lược
• Phát triển kỹ năng mới

Đây chính là nền tảng của kỹ năng lãnh đạo bền vững.

Chi phí ẩn khi không phát triển kỹ năng lãnh đạo

Khi doanh nghiệp không chủ động phát triển lãnh đạo, những hệ quả sẽ dần xuất hiện:

• CEO trở thành “nút thắt cổ chai” trong mọi quyết định
• Đội ngũ thiếu người kế thừa
• Nhân sự tiềm năng rời đi
• Tốc độ tăng trưởng chậm lại

Đặc biệt trong bối cảnh thế hệ Baby Boomer rời khỏi lực lượng lao động, khoảng trống lãnh đạo sẽ ngày càng lớn.

Cách phát triển kỹ năng lãnh đạo một cách có chủ đích

Phát triển kỹ năng lãnh đạo không nhất thiết phải bắt đầu từ các chương trình đào tạo tốn kém. Điều quan trọng nhất là tính chủ đích.

1. Xác định khoảng trống năng lực

Doanh nghiệp cần trả lời: đội ngũ đang yếu ở đâu? tư duy chiến lược, accountability hay khả năng ra quyết định?

2. Mở rộng góc nhìn cho nhân sự

Cho phép nhân viên trải nghiệm ở nhiều phòng ban để hiểu cách tổ chức vận hành tổng thể.

3. Tích hợp phát triển vào công việc hàng ngày

Thay vì đào tạo rời rạc, hãy biến việc học thành một phần của công việc.

4. Tạo môi trường phản biện và học hỏi

Lãnh đạo phát triển nhanh hơn khi có:

• Phản hồi trung thực
• Không gian chia sẻ vấn đề
• Góc nhìn từ người cùng cấp

Đây cũng chính là giá trị cốt lõi của mô hình cố vấn đồng đẳng (peer advisory) tại Vistage.

Kết luận: Kỹ năng lãnh đạo là kết quả của sự rèn luyện có chủ đích

Niềm tin rằng lãnh đạo là bẩm sinh có thể mang lại cảm giác “an toàn”, nhưng nó cũng giới hạn sự phát triển của tổ chức.

Thực tế cho thấy:
👉 Kỹ năng lãnh đạo có thể được phát triển — và cần được phát triển một cách có hệ thống

Những doanh nghiệp thành công không phải là nơi chờ đợi lãnh đạo xuất hiện, mà là nơi chủ động tạo ra lãnh đạo.

Vistage – Nơi CEO phát triển kỹ năng lãnh đạo cùng những người cùng đẳng cấp

Tại Vistage, các CEO không học lãnh đạo qua lý thuyết, mà thông qua:

• Phản biện chiến lược thực tế
• Chia sẻ kinh nghiệm thực chiến
• Nhận feedback từ cộng đồng lãnh đạo cùng cấp

👉 Tìm hiểu thêm tại: https://vistage.vn

🌐 BCA Group – Hệ sinh thái tăng cường năng lực doanh nhân
👉 https://bcagroup.net